Svi hvale Švedsku kao uspješnu socijalističku zemlju, ali istina je drugačija

Švedska se kod ljudi s lijeve strane političkog spektra često navodi kao primjer uspješne socijalističke zemlje. No iako Švedska ima relativno visoke poreze u poređenju s nekim drugim razvijenim zemljama, kao i vrlo razvijene sisteme socijalne bezbjednosti, ekonomijom ne upravlja država, a biznisi – i veliki i mali – u privatnim su rukama. Uopšte se radi o zemlji koja je na svjetskom nivou u vrhu po ekonomskim slobodama i uslovima za poslovanje.

Školstvo vaučerizirano, čime su se otvorila vrata privatnim školama

Osim toga, penzioni sistem su reformisali i djelimično privatizovali, a u školstvo uveli vaučere, putem kojih roditelji biraju škole za svoju djecu, bez obzira na to bile one državne ili privatne, što je u bilo kojoj socijalističkoj zemlji – nezamislivo.

Početkom devedesetih Švedska je u obrazovni sistem uvela vaučere, zasnovane na načelu da roditelji, a ne država, imaju pravo odabrati obrazovne usluge za svoju djecu. Roditelji dobiju vaučer, odaberu školu – javnu ili privatnu – u koju će ići njihovo dijete i njegovo školovanje plate tim vaučerom. Država i dalje propisuje kurikulum, kojeg se moraju pridržavati sve škole koje se finansiraju vaučerima.

Vaučeri se finansiraju iz proračuna lokalne uprave na području na kojem se škola nalazi, a iznosi se mogu razlikovati među gradovima i opštinama, ali je propisan minimum koji se mora isplatiti – to je prosječni trošak javnog školovanja po učeniku. Privatne škole ne smiju dodatno naplaćivati obrazovanje. Takođe, privatne škole slobodne su u odabiru metoda podučavanja i organizacije obrazovnih programa, u okviru propisanog nacionalnog kurikuluma.

Prepoznavanje demografskih problema s kojima se suočava cijela Europa podstaklo je Švedsku na reformu penzijskog sistema. Dotadašnji sistem koji je počivao na snažnom egalitarizmu i solidarizmu, te je favorizirao one koji su radili kraće ili uplaćivali manje, zamijenjen je novim, kojim je uspostavljena veza između uplata u penzijski sistem i očekivanog životnog vijeka.

Koliko radiš, toliku imaš penziju

U sadašnjem sistemu svaki osiguranik unutar sistema međugeneracijske solidarnosti svoje doprinose plaća na individualni penzijski račun. Radi se o zamišljenom, fiktivnom ličnom računu, koji služi za izračun budućih prava u solidarnom penzijskom sistemu, odnosno visine penzije. Taj se račun formira od svih uplaćenih doprinosa na plate. Penzijski doprinosi iznose 18,5% na plate. Pola od tog iznosa plaća poslodavac, a drugu polovinu radnik. Od ukupnog iznosa doprinosa 16% izdvaja se na pomenute individualne račune, a 2,5% ide u fondove kapitalizovane štednje.

Doba odlaska u penziju je vrlo fleksibilna i počinje već sa 61 godinom, ali to znači i manju penziju pa su radnici motivisani da ostanu što duže u svijetu rada. Gornja granica za odlazak u penziju ne postoji, tako da svako može raditi dokle želi. Takođe, odlazak u penziju ne znači da osoba mora prestati raditi. Penzioner može nastaviti raditi i tako stvoriti dodatnu zaradu, ali i dužim stažem, odnosno uplatama na račun u penzijskom sistemu, poboljšati penziju. Inače, Švedska ima najduži očekivani radni vijek u Evropskoj uniji – preko 41 godinu.

Povoljno okruženje za biznis stvorilo je globalne kompanije

Švedska ima vrlo povoljno okruženje za biznis. Redovno je pri vrhu u raznim istraživanjima uslova za pokretanje posla i ekonomskih sloboda.

Porez na dobit za kompanije iznosi 21,4 posto. U Švedskoj su nastale i brojne danas globalne kompanije kao što su “IKEA”, “Ericsson”, “Volvo” i “H&M”.

(Index)